Herkomstonderzoek naar museale collecties in verband met roof, confiscatie of gedwongen verkoop in de periode 1933-1945

menu Skip over navigation | Sla menu over

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

naar museumoverzicht

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Smallepad 5 3811 MG Amersfoort www.cultureelerfgoed.nl

Onderzoeksresultaten

De Rijksdienst heeft 6 objecten objecten met een mogelijk problematische herkomstgeschiedenis.

Resultaat van dit onderzoek

De Rijksdienst heeft uitvoerig herkomstonderzoek gedaan. Belangrijke delen van de collectie werden al eerder onderzocht. Zo werd de NK-collectie, bestaande uit na de oorlog gerecupereerde werken, uitputtend onderzocht door Bureau Herkomst Gezocht. Op de website van Bureau Herkomst Gezocht zijn de resultaten van dat onderzoek te vinden.

De aankopen van het Rijk (grotendeels kunstwerken uit de twintigste eeuw) werden onderzocht in het kader van het proefschrift van Fransje Kuyvenhoven, De staat koopt kunst. De geschiedenis van de collectie twintigste-eeuwse kunst van het ministerie van OCW 1932-1992, Amsterdam / Leiden, 2007. Al in 1998-1999 werd het onderzoek naar de verwervingen in de jaren 1940-1948 door Kuyvenhoven verricht en vastgelegd in het rapport Verwervingen van kunstvoorwerpen door de Staat der Nederlanden in de periode 1940-1948 zoals thans beheerd door het Instituut Collectie Nederland (ICN), samengevat opgenomen in de publicatie Museale Verwervingen 1940-1948 van de Nederlandse Museumvereniging (Amsterdam 2000). Dit onderzoek heeft geresulteerd in de teruggave van twee kunstwerken van de in 1942 in Auschwitz vermoorde kunstenares Else Berg (1877-1942) aan haar familie.

Uitgangspunt voor het huidige onderzoek waren het collectieregistratiesysteem, de inventarisboeken en de jaarverslagen van de Rijksdienst en zijn voorgangers. Op basis van literatuuronderzoek werd vervolgens onderzoek gedaan in het RKD, het NIOD, bij Bureau Herkomst Gezocht en in diverse ministeriële archieven (OCW en  BuiZA). Tevens is contact gezocht met informanten, zoals kunsthandels of (familie van) schenkers of kunstenaars.

Hoewel bij verschillende kunstwerken de herkomstgeschiedenis niet sluitend is, zijn er slechts bij een aantal kunstwerken vermoedens van een mogelijk problematische herkomstgeschiedenis gerezen. Vier kunstwerken werden in 1954 door het ministerie van OKW verworven van het Ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting, dat  de werken had aangekocht van het NBI. Vermoedelijk zijn ze na de oorlog in beslag genomen bij collaborateurs of bij in Nederland woonachtige Duitsers. Het betreft:

  • Frits Mondriaan, Bospad in het Haagse Bos (verblijfplaats onbekend)
  • C.M. Dijkman, Molen (depot Rijksdienst Rijswijk)
  • Johannes Daniël Scherft, Dorpsgezicht met kerk (depot Rijksdienst Rijswijk)
  • A. Huissem, Landschap (depot Rijksdienst Rijswijk)

Tevens werden twee negentiende-eeuwse kopieën naar Peter Paul Rubens, een portret van de bekende burgemeester Nicolaas Rockox en een portret van zijn vrouw Adriana Perez, in 1980 verworven van het Algemeen Rijksarchief. Ze werden in december 1945 in beslag genomen bij veilinghuis De Lairesse, waar ze waren ingebracht door de Duitse kunsthandelaar A.J.A. Kaminski. Hoe hij aan de schilderijen is gekomen, is niet bekend.

Informatie uit eerder onderzoek (Rapport Museale verwervingen 1940-1948)

Het onderzoek naar de aankopen van het rijk in de jaren 1940-1948 werd in 1999 verricht door de voorganger van het RCE, het Instituut Collectie Nederland en vastgelegd in het rapport Verwervingen van kunstvoorwerpen door de Staat der Nederlanden in de periode 1940-1948 zoals thans beheerd door het Instituut Collectie Nederland (ICN), in samengevatte vorm opgenomen in de publicatie Museale Verwervingen 1940-1948 van de Nederlandse Museumvereniging. Het onderzoek heeft geresulteerd in de teruggave van twee kunstwerken van de in 1942 in Auschwitz vermoorde kunstenares Else Berg aan haar familie. 

Bekijk de reactie van het Rijksdienst Voor Het Cultureel Erfgoed in het rapport Museale verwervingen 1940-1948 dat verscheen in 1999 naar aanleiding van het eerdere museumonderzoek.

Over dit museum en de collectie

De kunstcollectie van het ministerie van OCW telt circa 100.000 voorwerpen en bevat onder meer schilderijen, grafiek, tekeningen, foto’s, beeldhouwwerken, meubels, sieraden, tapijten, affiches etc. De Rijksdienst beheert de collectie. Ongeveer de helft van de collectie is uitgeleend aan musea, openbare gebouwen en Nederlandse ambassades in het buitenland. Wat niet in bruikleen is gegeven, bevindt zich in Rijswijk in het depot.

Objecten

Bospad in het Haagse Bos

Bospad in het Haagse Bos

Kunstenaar/ Vervaardiger
Frits Mondriaan
Titel
Bospad in het Haagse Bos
Jaartal
onbekend
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
49 x 52 cm
Inventarisnummer
R1
Categorie
Schilderijen
Museum
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wie de eigenaar van het schilderij was voordat het bij het Nederlands Beheersinstituut te Den Haag in beheer...

meer informatie

Molen

Molen

Kunstenaar/ Vervaardiger
C.M. Dijkman
Titel
Molen
Jaartal
1900-1949
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
112 x 87 cm
Inventarisnummer
R2
Categorie
Schilderijen
Museum
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wie de eigenaar van dit schilderij was voordat het bij het Nederlands Beheersinstituut te Den Haag in beheer...

meer informatie

Dorpsgezicht met kerk

Dorpsgezicht met kerk

Kunstenaar/ Vervaardiger
Johannes Daniƫl Scherft
Titel
Dorpsgezicht met kerk
Jaartal
1920
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
60 x 70,5 cm
Inventarisnummer
R3
Categorie
Schilderijen
Museum
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wie de eigenaar van dit schilderij was voordat het bij het Nederlands Beheersinstituut te Den Haag in beheer...

meer informatie

Landschap

Landschap

Kunstenaar/ Vervaardiger
A. Huissem
Titel
Landschap
Jaartal
1900-1940
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
87 x 107 cm
Inventarisnummer
R4
Categorie
Schilderijen
Museum
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wie de eigenaar van dit schilderij was voordat het bij het Nederlands Beheersinstituut te Den Haag in beheer...

meer informatie

Portret van Nicolaas Rockox

Portret van Nicolaas Rockox

Kunstenaar/ Vervaardiger
Anoniem (kopie naar Peter Paul Rubens)
Titel
Portret van Nicolaas Rockox
Jaartal
19e eeuw
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
147,5 x 58 cm
Inventarisnummer
R5538
Categorie
Schilderijen
Museum
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wanneer en van wie A.J.A. Kaminski de schilderijen heeft verworven.

Toelichting

In opdracht van de Antwerpse burgemeester...

meer informatie

Portret van zijn vrouw Adriana Perez

Portret van zijn vrouw Adriana Perez

Kunstenaar/ Vervaardiger
Anoniem (kopie naar Peter Paul Rubens)
Titel
Portret van zijn vrouw Adriana Perez
Jaartal
19e eeuw
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
147,5 x 58 cm
Inventarisnummer
R5539
Categorie
Schilderijen
Museum
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wanneer en van wie A.J.A. Kaminski de schilderijen heeft verworven. 

Toelichting

In opdracht van de Antwerpse burgemeester...

meer informatie