Herkomstonderzoek naar museale collecties in verband met roof, confiscatie of gedwongen verkoop in de periode 1933-1945

menu Skip over navigation | Sla menu over

Wat kunnen de uitkomsten betekenen?

Wat kunnen de uitkomsten van het onderzoek betekenen voor oorspronkelijke eigenaren en erfgenamen?

Bij problematische werken wordt onderzoek gedaan naar de herkomstgeschiedenis. Dit kan tot verschillende uitkomsten leiden. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat een werk rechtmatig door het museum verworven blijkt te zijn en dus niet in de categorie roofkunst valt. Ook is het mogelijk dat een werk wel als roofkunst gekwalificeerd wordt, en dat ook bekend is waar het werk vandaan komt. Een variant hierop is de situatie waarin een werk als roofkunst erkend wordt, maar blijkt dat het betreffende kunstwerk al na de Tweede Wereldoorlog gerestitueerd is, en vervolgens door de eigenaar of erfgenaam is doorverkocht. In deze drie gevallen heeft het herkomstonderzoek dus helderheid opgeleverd. Dat is zeker niet altijd het geval. Er kan bijvoorbeeld bij een kunstwerk het vermoeden van roofkunst bestaan, terwijl de herkomst niet duidelijk is. In dat geval wordt altijd gekeken of door middel van meer onderzoek toch de exacte herkomst achterhaald kan worden. Om de herkomst helder te maken, worden juist deze werken op deze website gepubliceerd. De selectie van de objecten met een (mogelijke) problematische herkomstgeschiedenis is gebaseerd op de volgende criteria meer...

Mogelijkheden voor erfgenamen

Is de herkomst van het werk helder, dan kunnen erfgenamen in overleg treden met de eigenaar van de collectie of het museum (vaak beheerder). Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld de eigenaar of erfgenaam te betalen voor het kunstwerk, of door middel van vermelding van de herkomstgeschiedenis van het werk in het museum (als het object tentoongesteld is, op het begeleidende etiket bijvoorbeeld) recht te doen aan de herkomstgeschiedenis. Ook kunnen erfgenamen in overleg met de eigenaar een claim leggen op het werk. Sinds 2002 kan een dergelijke claim voor onderzoek en advies in overleg tussen de claimant en de huidige eigenaar worden voorgelegd aan de Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (kort: de Restitutiecommissie). De Restitutiecommissie bestaat uit juristen, een historicus en een kunsthistoricus. In het geval van een werk uit de collectie van een museum, een particulier of een lagere overheid (gemeente, provincie of ander openbaar lichaam) geeft de Restitutiecommissie een bindend advies. Het bindend advies is gebaseerd op uitgebreid onderzoek en gaat uit van een afweging van de belangen van de erfgenamen en de beheerder of eigenaar van het kunstwerk. Het advies kan inhouden dat het kunstwerk aan de erfgenamen wordt toegewezen of in het bezit van het museum blijft, maar ook bijvoorbeeld dat de erfgenamen gecompenseerd worden voor het verlies van het kunstwerk. Betreft het een voorwerp in Rijksbezit, dan kunnen familieleden of erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaar een schriftelijk verzoek tot restitutie indienen bij de Minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW).
Voor meer informatie over de adviesprocedure kunt u terecht op de website van de Restitutiecommissie. 

Alle informatie beschikbaar

Alle museale verwervingen van na 1933 waarvan het vermoeden bestaat dat deze door roof, gedwongen verkoop of andere oneigenlijke transacties tijdens het Naziregime van eigenaar wisselden worden online bekend gemaakt op deze website. Alle beschikbare informatie over de herkomst en eigenschappen van het object wordt hier in het Nederlands, en – vanaf 2014 – in het Engels weergegeven. Hierdoor kunnen alle bezoekers van deze site helpen de herkomst van het kunstwerk helder te krijgen. Ook stelt de website hiermee oorspronkelijke eigenaren of hun erfgenamen in staat in overleg te treden met het museum en eventueel restitutie te vragen. Onverlet blijft dat – wanneer op basis van het museumonderzoek namen van eigenaren of erfgenamen te achterhalen zijn – deze musea worden aangemoedigd zelf op zoek te gaan naar de eigenaren of hun erfgenamen.