Herkomstonderzoek naar museale collecties in verband met roof, confiscatie of gedwongen verkoop in de periode 1933-1945

menu Skip over navigation | Sla menu over

Museum de Fundatie

naar museumoverzicht

Museum de Fundatie

't Nijenhuis 10 8131 RD Heino/ Wijhe www.museumdefundatie.nl

Onderzoeksresultaten

Dit museum heeft 1 object met een mogelijk problematische herkomstgeschiedenis.

Resultaat van dit onderzoek

Van ruim 4500 objecten uit de collectie van Museum de Fundatie is, na uitvoerig en gedegen herkomstonderzoek, de conclusie van het museum dat tot op heden één object met een problematische herkomstgeschiedenis is gesignaleerd:

Een bronzen sculptuur, voorstellende Mozes en toegeschreven aan Alessandro Vittoria. Het beeld is afkomstig uit de geconfisqueerde collectie Emma Budge, die in 1937 werd geveild bij het Berlijnse veilinghuis van Paul Graupe. De Restitutiecommissie heeft op 16 april 2018 bindend advies uitgebracht om dit sculptuur te restitueren aan de rechtsopvolgers van de voormalige eigenaar.

Over een schilderij, Christus en de Samaritaanse vrouw bij de bron, van Bernardo Strozzi werd gedurende het onderzoek een bindend advies uitgebracht door de Restitutiecommissie. Het betrof een restitutieverzoek van de erven Semmel. Het schilderij behoefde niet te worden teruggegeven.

Het herkomstonderzoek naar de museumcollectie wordt voortgezet, omdat, zo meldt het museum, van tal van objecten onvoldoende directe en indirecte verwervinsgegevens zijn gevonden om de eigendomsgeschiedenis sluitend te krijgen. Van deze categorie kan niet worden uitgesloten dat er objecten zijn met een herkomstgeschiedenis die verwijst naar gedwongen bezitsverlies. Tijdens de oorlogsjaren, toen Hannema directeur van Museum Boijmans was, stond hij niet onsympathiek tegenover het nieuwe cultuurbeleid. Zo trad hij tussen 1943-1945 op als gemachtigde van het Museumwezen voor NSB. Ook onderhield hij in de oorlogsjaren contact met handelaren die een discutabele rol in de kunsthandel speelden. Echter, er zijn geen aanwijzingen gevonden dat Hannema op directe wijze zijn collectie heeft uitgebreid met objecten afkomstig uit gestolen joods bezit. Na de oorlog bleef hij in contact met handelaren die hij voor en tijdens de oorlog had leren kennen. Na Hannema’s dood breidde de collectie van de Stichting zich verder uit.

Als onderzoeksbronnen noemt het museum onder meer: het registratiesysteem, het museumarchief (o.a. archief Hannema), beelddocumentatie RKD, particuliere verwervingsbronnen, archieven van kunsthandels en literatuur. Het museum noemt een aantal werken met incomplete herkomstgeschiedenissen. Zoals hierboven al vermeld, zal het herkomstonderzoek worden voortgezet.

Van het herkomstonderzoek naar de kunstcollectie van de Provincie Overijssel, die ook door de Fundatie wordt beheerd, is in een aparte rapportage verslag gedaan.

Onderzoeksresultaten Kunstcollectie Provincie Overijssel

Museum de Fundatie beheert naast de objecten uit de collectie van Dirk Hannema, zoals beschreven hierboven, ruim 5000 objecten van de Provincie Overijssel. Hoogtepunten vormen de collectie van 250 schilderijen, aquarellen en tekeningen van Jan Voerman sr. en de kunstverzameling moderne kunst uit de periode 1900-1965 van Paul Citroen. Na uitvoerig herkomstonderzoek meldt de Fundatie dat tot dusver geen problematische werken in de provinciale collectie zijn gevonden. Het museum concludeert dit na het raadplegen van o. a. oude inventariskaarten, kasboeken, kunstenaarsdossiers, de archieven van Jan Voerman en Paul Citroen (kasboeken), het archief van de SNK en vele publicaties.

De herkomsten van de werken uit de verzameling Paul Citroen zijn niet allemaal sluitend, maar er zijn geen aanwijzingen voor een problematische herkomstgeschiedenis. Hij kocht vaak werken van de kunstenaars zelf of ruilde met de kunstenaar. Citroen noteerde al zijn verwervingen uit de periode 1919-1977 in zijn kasboeken. De collectie van Jan Voerman is grotendeels verworven van de verzamelaar Henk van Ulsen. Hij had op zijn beurt de werken veelal gekocht van particulieren, erfgenamen van Voerman of op veilingen. Van een aantal van deze werken is niet bekend van wie Van Ulsen ze heeft verworven.

Ook voor de provinciale kunstcollectie geldt dat het herkomstonderzoek zal worden voortgezet, omdat nog van een groot aantal objecten onvoldoende directe en indirecte verwervingsgegevens zijn gevonden om de eigendomsgeschiedenis sluitend te krijgen.

Informatie uit eerder onderzoek (Rapport Museale verwervingen 1940-1948)

Het museum plaatst enkele kanttekeningen bij het museumonderzoek 1940-1948 waarbij werd geconstateerd dat in de collectie geen objecten met een problematische herkomstgeschiedenis waren aangetroffen. Hannema’s persoonlijke archief en registratiekaarten zijn toen echter niet bestudeerd en alle transacties vóór 1942 werden als onverdacht beschouwd. Dit is bij het tweede onderzoek alsnog onderzocht.

Onderzoeksresultaten Kunstcollectie Provincie Overijssel
In 1999 is geen onderzoek gedaan naar de provinciale collectie, aangezien de provincie in de periode 1940-1948 geen objecten heeft verworven.

Over dit museum en de collectie

Museum de Fundatie kent twee vestigingen, Kasteel Het Nijenhuis te Heino en Het Paleis a/d Blijmarkt in Zwolle. De Fundatie beheert een internationale collectie, waaronder schilderijen, beeldhouwwerken en grafiek. De basis van de collectie is gevormd door Dirk Hannema, die van 1958 tot zijn dood in 1984 op Kasteel Het Nijenhuis woonde. Hij was de stichter van de Stichting Hannema de Stuers Fundatie (1957), die het grootste deel van de collectie, circa 3200 voorwerpen, bijeengebracht heeft. Schilderijen uit de 17e en 20e eeuw, sculpturen, meubels, kunstnijverheid, etnografica en Chinese grafgiften maken deel uit van zijn diverse kunstverzameling.

Kunstcollectie Procincie Overijssel

Vanaf 1960 kocht de provincie op beperkte schaal kunst ter aankleding van het toenmalige Provinciehuis. Een groot deel van de collectie, verworven sinds 1971, bestaat uit moderne kunstwerken afkomstig uit de verzameling van schilder en kunsthandelaar Paul Citroen. De andere belangrijke deelcollectie, schilderijen, aquarellen en tekeningen van Jan Voerman sr., is aangekocht in 1994. De gehele collectie wordt sinds 1993 beheerd door Museum de Fundatie, dat de provinciale collectie verder uitbreidde. 

Objecten

Mozes

Mozes

Kunstenaar/ Vervaardiger
Alessandro Vittoria (toeschrijving)
Titel
Mozes
Jaartal
2e helft 16e eeuw
Techniek
Brons
Afmetingen
h. 47,5 cm
Inventarisnummer
633
Categorie
Sculpturen
Museum
Museum de Fundatie

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het beeldbouwwerk behoorde tot de geconfisqueerde collectie van Emma Budge.

Toelichting

Het beeldhouwwerk is afkomstig uit de collectie van Emma...

meer informatie