Herkomstonderzoek naar museale collecties in verband met roof, confiscatie of gedwongen verkoop in de periode 1933-1945

menu Skip over navigation | Sla menu over

Voormalig onderzoek 1940-1948

naar onderzoeksoverzicht

Voorheen bekend als

Gemeentearchief Amsterdam

Amsteldijk 671074 HZAmsterdam

Reactie Museum

Het Gemeentearchief Amsterdam bericht dat het niet mogelijk is om een volledig betrouwbare aanwinstenlijst over de periode 1940-1948 op te stellen, aangezien de registratie van verwervingen uit de genoemde periode teveel hiaten vertoont.

Aankopen bij de Liro-bank

Als problematische verwerving wijst het Gemeentearchief op de aankoop van 83 prenten en tekeningen bij de Liro-bank in 1943 (zie paragraaf 4.2). Na de eerste berichten over deze verwerving heeft het Gemeentearchief in 1997 terstond een onderzoek ingesteld naar de totstandkoming en afwikkeling van de Liro-aankoop.[115]

De navorsingen leidden tot de conclusie dat de voormalige gemeentearchivaris, Mr. A. le Cosquino de Bussy, bij de aankoop van de 83 kunstwerken bij de Liro-bank met de beste intenties heeft gehandeld. Dit bleek onder meer uit een brief uit 1946, waarin de gemeentearchivaris de burgemeester meldde dat hij de kunstwerken in 1943 had verworven om ‘het goed te bewaren en het te gelegener tijd aan de eigenaars terug te geven’.[116] Het Gemeentearchief Amsterdam deelt mede dat deze verklaring geheel in lijn is met de uitstekende reputatie van De Bussy, die ten aanzien van de oorlogsperiode bevestigd wordt door het NIOD.

Huidige verblijfplaats van de kunstwerken

Ondanks intensief archiefonderzoek is nog onduidelijk hoe de aankopen bij de Liro- bank na de bevrijding zijn afgehandeld, en waar de betreffende kunstwerken precies zijn gebleven. Er bevinden zich in de Historisch-topografische atlas van het Gemeentearchief een aantal stukken die overeenkomsten vertonen met de beschrijvingen van de bij de Liro-bank gekochte kunstwerken. Er is geen sprake van ondubbelzinnige identificatie van stukken, maar het kan niet worden uitgesloten dat er nog Liro-aankopen in de collectie van het Gemeentearchief aanwezig zijn.

Streven naar teruggave

Het Gemeentearchief heeft de namen kunnen achterhalen van zeventien Joodse eigenaars van destijds aangekochte Liro-kunstwerken. Besloten is om contact op te nemen met de betrokken families. Momenteel wordt getracht om deze op te sporen, met medewerking van het Joods Maatschappelijk Werk. Samen met de betrokkenen zal worden nagegaan of er nog stukken uit de collectie van het Gemeentearchief voor teruggave in aanmerking komen. Daarbij zal het voordeel van de twijfel steeds zo ruimhartig mogelijk in het voordeel van de desbetref-fende families worden uitgelegd.

Tot nu toe konden drie eigenaars of hun rechtsopvolgers worden benaderd. In twee van deze gevallen hebben de betrokkenen afgezien van aanspraken op de kunstwerken. In het derde geval is het aanbod van het Gemeentearchief tot teruggave van een tekening geaccepteerd.

Voor nadere informatie kan men zich richten tot André W. Hirs, voorlichter van het Gemeentearchief, t 020-5720284, f 6750596.  

Aanvullende reactie

ln het rapport Museale Verwervingen 1940-1948 werd gemeld dat het archief de namen had kunnen achterhalen van zeventien Joodse eigenaars van destijds aangekochte Liro-kunstwerken. In de eerste maanden van 2000 konden drie eigenaren of hun rechtsopvolgers benaderd worden. In twee gevallen hebben de betrokkenen het aanbod tot teruggave van een prent geaccepteerd; in het derde geval heeft de betrokkene afgezien van teruggave van de twee door het archief aangeboden kunstwerken. Er is tot nu toe contact geweest met in totaal zes families. Dit heeft geleid tot dequisitie van vier kunstwerken die mogelijk deel uitmaken van de Liro-aankoop van 1943. Het archief sluit niet uit dat in de koende jaren nog enkele betrokkenen zullen kunnen worden benaderd.