Herkomstonderzoek naar museale collecties in verband met roof, confiscatie of gedwongen verkoop in de periode 1933-1945

menu Skip over navigation | Sla menu over

Stedelijk Museum Amsterdam

naar museumoverzicht

Stedelijk Museum Amsterdam

Paulus Potterstraat 13 1071 CX Amsterdam www.stedelijkmuseum.nl

Onderzoeksresultaten

Dit museum heeft 16 objecten met een mogelijk problematische herkomstgeschiedenis.

Resultaat van dit onderzoek

Het museum heeft grondig onderzoek gedaan naar de herkomst van kunstwerken collectie die sinds 1933 zijn verworven en voor 1945 zijn vervaardigd. Allereerst werd een selectie gemaakt van kunstwerken die voor het onderzoek in aanmerking kwamen. In totaal werden 3846 kunstwerken onderzocht. Kunstwerken waarvan de verwervingsdatum niet bekend is , zijn ook meegenomen in het onderzoek. Allereerst raadpleegde het museum  de gegevens in het registratiesysteem en op de oude inventariskaarten en werden jaarverslagen bestudeerd. Ook de archieven van het museum (o.a. die van de afdeling Collectieregistratie en de afdeling Documentatie & Onderzoek) vormden een belangrijke informatiebron, evenals de tentoonstellingsdossiers. Kunstwerken zelf werden bekeken op etiketten of de vermelding van eventuele nummers of namen. Het museum deed literatuuronderzoek in onder andere oeuvre-, veiling- en tentoonstellingscatalogi. Er werd vervolgonderzoek verricht in de archieven van het Stadsarchief, RKD, veilinghuizen en kunsthandels. In enkele gevallen werden ook Duitse en Franse archieven  geraadpleegd.

Het Stedelijk Museum had als enige museum in Nederland een bunker om de collectie veilig te stellen in tijden van oorlog. Deze bevond zich in de duinen in Castricum en werd ook wel ‘de kluis’ genoemd. De collectie van het Stedelijk was onderdeel van de Gemeentemusea van Amsterdam; de collecties van het Amsterdams Historisch, Museum Fodor en Museum Willet-Holthuysen waren er ook in ondergebracht. Andere musea en verzamelaars wilden ook graag werk in bewaring geven bij het Stedelijk, zodoende werden tijdelijk aan 180 collecties onderdak geboden, waaronder aan het Rijksmuseum, inclusief de Nachtwacht, en van museum Boijmans van Beuningen en de paleizen Noordeinde en Soestdijk. De vaak handgeschreven inventarislijsten zijn niet compleet; eigenaren worden soms niet genoemd of alleen met een letter aangegeven. Toenmalig conservator Willem Sandberg liet bij kunstwerken van Joodse verzamelaars, om ze voor inbeslagneming te behoeden, alle kentekenen verwijderen en de bijbehorende documenten verstoppen of vernietigen. Het betreft hier dan een ‘gecamoufleerde bewaring’.    

Een aantal kunstwerken heeft mogelijk een problematische herkomstgeschiedenis:

  • Gerard Jan Bos, Oude Veteraan. De herkomst van het schilderij is niet bekend. Op een transportlijst uit april 1945 komt het schilderij voor als 'bewaring'.
  • Wassily Kandinsky, Bild mit Häusern, werd in 1940 geveild bij Frederik Muller in Amsterdam uit de nalatenschap van een joodse eigenaresse. Op dit werk ligt momenteel een restitutieverzoek, dat de Gemeente
    Amsterdam ter advisering voorlegt aan de Restitutiecommissie.
  • Wassily Kandinsky, Aquarell No. 2, werd volgens de inventariskaart in 1954 ‘aangetroffen in de ijzeren kast depot van hr. De Vries’. Niet bekend is hoe de aquarel in het museum terechtkwam.
  • Paul Klee, Massengebet, werd in 1958 door een particulier aan het museum geschonken. Eerder behoorde het tot de collectie van Otto Ralfs die hettijdens de oorlog liet opslaan bij de Firma Walter Blank. In januari 1945 werd de opslagplaats door het Rode Leger geplunderd. Niet bekend is hoe het in handen kwam van degene die het in de jaren ’50 verkocht aan de anonieme schenker van het werk.
  • Henri Matisse, Odalisque, werd in 1941 gekocht van L. Bangma, Santpoort. Eerder werd Albert Stern als eigenaar genoemd. De familie Bangma bood tijdens de oorlog onderdak aan de kleindochter van Albert Stern.
  • Henri Matisse, Staand naakt, werd volgens de inventariskaart in 1940 geschonken door een onbekende schenker. Mogelijk gaat het hier niet om een schenking maar om een gecamoufleerde bewaargeving.
  • Jacob Maris, De schilder G.J. Hoffmann, werd in 1943 gekocht bij Kunsthandel Jacob Muller & Co in Den Haag. Hoewel de factuur op het briefpapier van deze kunsthandel doet vermoeden dat het om een bekende kunsthandel gaat, blijkt in diverse archieven en historische kranten niets bekend te zijn over deze kunsthandel.
  • Geo Poggenbeek, Frans dorp, werd in 1943 bij A. Mak in Dordrecht geveild. Het is niet bekend wie de inbrenger was.
  • Pieter de Regt, Wilde zuring langs de kant, werd op een inventariskaart geregistreerd als ‘in oorlogsjaren achtergebleven in S.M. (Geschenk?)’.
  • Petrus Schiedges, Ploegende Ossen, werd voor het eerst vermeld op een inventariskaart uit 1943. Behalve de eigenaar ‘gemeente Amsterdam’ is er geen enkele informatie te vinden. Mogelijk gaat het hier om een gecamoufleerde bewaargeving.
  • Jan Toorop, De arbeid in de kaarsenfabriek te Gouda, zes tekeningen uit een serie van twaalf werden in 1940 aangekocht op een veiling bij Frederik Muller te Amsterdam en zijn afkomstig uit de collectie van de kunsthandelaar Jacques Goudstikker. De andere zes tekeningen zijn gekocht door het Gemeentemuseum Den Haag,

Informatie uit eerder onderzoek (Rapport Museale verwervingen 1940-1948)

Hoewel in 1999 landelijk een eerste onderzoek gedaan is naar de verwervingen in de periode 1940-1948, heeft het Stedelijk Museum deze periode nogmaals meegenomen in het huidige onderzoek, omdat nu mogelijk meer informatie te vinden zou zijn. Tegenwoordig zijn er zoveel meer archieven gedigitaliseerd en via internet toegankelijk. Een aantal kunstwerken dat in het huidige onderzoek is opgenomen, werd destijds ook onderzocht en is in dit rapport vermeld.

Bekijk de reactie van het Stedelijk Museum Amsterdam in het rapport Museale verwervingen 1940-1948 dat verscheen in 1999 naar aanleiding van het eerdere museumonderzoek.

Over dit museum en de collectie

Het Stedelijk Museum in Amsterdam is een museum voor klassiek moderne en hedendaagse kunst, geopend in 1895. De collectie omvat ongeveer 90.000 objecten, verdeeld over verschillende disciplines. Het museum heeft een zeer belangrijke collectie moderne en hedendaagse kunst en vormgeving met werken van grote namen als Mondriaan, Malevich, De Kooning, Matisse, Dijkstra, Rietveld en Warhol.

Objecten

Oude veteraan

Oude veteraan

Kunstenaar/ Vervaardiger
Gerard Jan Bos
Titel
Oude veteraan
Jaartal
1899
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
153 x 117 cm
Inventarisnummer
A 38196
Categorie
Schilderijen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend  wie de eigenaar van dit schilderij was voordat het tijdens de Tweede Wereldoorlog in het museum...

meer informatie

Bild mit Häusern

Bild mit Häusern

Kunstenaar/ Vervaardiger
Wassily Kandinsky
Titel
Bild mit Häusern
Jaartal
1909
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
98 x 133 cm
Inventarisnummer
A 1740
Categorie
Schilderijen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het schilderij is in 1940 geveild bij Frederik Muller in Amsterdam uit de nalatenschap van een joodse verzamelaar.

Toelichting

Het...

meer informatie

Massengebet

Massengebet

Kunstenaar/ Vervaardiger
Paul Klee
Titel
Massengebet
Jaartal
1913
Techniek
Inkt op papier
Afmetingen
105 x 237 mm
Inventarisnummer
A 8453
Beschrijving

Bladmaat 254 x 323 mm, beeldmaat 105 x 237 mm

Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

De tekening behoorde tot de collectie van Otto Ralfs die het tijdens de oorlog liet opslaan bij de Firma Walter Blank. In januari 1945 werd de opslagplaats door het...

meer informatie

Odalisque

Odalisque

Kunstenaar/ Vervaardiger
Henri Matisse
Titel
Odalisque
Jaartal
z.j. [1921]
Techniek
Verf op doek
Afmetingen
61,4 x 74,4 cm
Inventarisnummer
A 795
Categorie
Schilderijen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het schilderij werd vlak voor of in het begin van de oorlog, samen met twee andere schilderijen, door Albert Stern in bewaring gegeven bij het museum. In oktober...

meer informatie

Aquarell No. 2

Aquarell No. 2

Kunstenaar/ Vervaardiger
Wassily Kandinsky
Titel
Aquarell No. 2
Jaartal
1911
Techniek
Papier, aquarel, gouache, potlood
Afmetingen
316 x 476 mm
Inventarisnummer
A 4029
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend hoe en wanneer tussen 1923 en 1954 de aquarel in het museum terecht is gekomen.

Toelichting

Op de inventariskaart staat dat...

meer informatie

De gieterij

De gieterij

Kunstenaar/ Vervaardiger
Jan Toorop
Titel
De gieterij
Jaartal
1905
Techniek
Papier, pastel
Afmetingen
530 x 460 mm
Inventarisnummer
A 1989
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Deze tekeningen zijn afkomstig uit de vooroorlogse collectie van de joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker.

Toelichting

De zes tekeningen...

meer informatie

De kokerplakkerij

De kokerplakkerij

Kunstenaar/ Vervaardiger
Jan Toorop
Titel
De kokerplakkerij
Jaartal
1905
Techniek
Papier, pastel
Afmetingen
470 x 560 mm
Inventarisnummer
A 1987
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Deze tekeningen zijn afkomstig uit de vooroorlogse collectie van de joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker.

Toelichting

De zes tekeningen...

meer informatie

De nachtlichten

De nachtlichten

Kunstenaar/ Vervaardiger
Jan Toorop
Titel
De nachtlichten
Jaartal
1905
Techniek
Papier, pastel
Afmetingen
460 x 530 mm
Inventarisnummer
A 1986
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Deze tekeningen zijn afkomstig uit de vooroorlogse collectie van de joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker.

Toelichting

De zes tekeningen...

meer informatie

De pitpluisters

De pitpluisters

Kunstenaar/ Vervaardiger
Jan Toorop
Titel
De pitpluisters
Jaartal
1905
Techniek
Papier, pastel
Afmetingen
470 x 560 mm
Inventarisnummer
A 1990
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Deze tekeningen zijn afkomstig uit de vooroorlogse collectie van de joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker.

Toelichting

De zes tekeningen...

meer informatie

De vormerij

De vormerij

Kunstenaar/ Vervaardiger
Jan Toorop
Titel
De vormerij
Jaartal
1905
Techniek
Papier, pastel, conté
Afmetingen
550 x 460 mm
Inventarisnummer
A 1991
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Deze tekeningen zijn afkomstig uit de vooroorlogse collectie van de joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker.

Toelichting

De zes tekeningen...

meer informatie

Het magazijn

Het magazijn

Kunstenaar/ Vervaardiger
Jan Toorop
Titel
Het magazijn
Jaartal
1905
Techniek
Papier, pastel, conté
Afmetingen
560 x 470 mm
Inventarisnummer
A 1988
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Deze tekeningen zijn afkomstig uit de vooroorlogse collectie van de joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker.

Toelichting

De zes tekeningen...

meer informatie

Staand naakt

Staand naakt

Kunstenaar/ Vervaardiger
Henri Matisse
Titel
Staand naakt
Jaartal
Circa 1900
Techniek
Zwart krijt op papier
Afmetingen
Beeldmaat 270 x 201 mm
Inventarisnummer
A 1815
Categorie
Tekeningen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Deze tekening is geschonken door een onbekend persoon in 1940. Mogelijk gaat het hier niet om een schenking maar om een gecamoufleerde...

meer informatie

De schilder G.J. Hoffmann

De schilder G.J. Hoffmann

Kunstenaar/ Vervaardiger
Jacob Maris
Titel
De schilder G.J. Hoffmann
Jaartal
1856
Techniek
Olieverf op paneel
Afmetingen
27 x 19 cm
Inventarisnummer
A 896
Categorie
Schilderijen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend van wie en wanneer kunsthandel Jacob Muller & Co dit schilderij van Maris verwierf.

Toelichting

Het schilderij is in...

meer informatie

Frans dorp

Frans dorp

Kunstenaar/ Vervaardiger
Geo Poggenbeek
Titel
Frans dorp
Jaartal
1897
Techniek
Olieverf op triplex
Afmetingen
34 x 47 cm
Inventarisnummer
A 889
Categorie
Schilderijen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wie het paneel heeft ingezonden bij veilinghuis A. Mak en wie voordien de eigenaar was.

Toelichting

Het schilderij werd gekocht...

meer informatie

Wilde zuring langs de kant

Wilde zuring langs de kant

Kunstenaar/ Vervaardiger
Pieter de Regt
Titel
Wilde zuring langs de kant
Jaartal
z.j.
Techniek
Olieverf op paneel
Afmetingen
32 x 54 cm
Inventarisnummer
A 2129
Categorie
Schilderijen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wanneer en hoe dit schilderij in het museum terecht is gekomen.

Toelichting

Op de inventariskaart die werd ingevuld in februari...

meer informatie

Ploegende ossen

Ploegende ossen

Kunstenaar/ Vervaardiger
Petrus Paulus Schiedges
Titel
Ploegende ossen
Jaartal
1916
Techniek
Olieverf op doek
Afmetingen
110 x 160 cm
Inventarisnummer
A 888
Categorie
Schilderijen
Museum
Stedelijk Museum Amsterdam

Onderzoeksresultaten

Conclusie

Het is onbekend wanneer en hoe het schilderij in het museum terecht is gekomen. Mogelijk gaat het hier niet om een schenking maar om een gecamoufleerde...

meer informatie